Glutaminian i GABA: Jak zrównoważyć chemię mózgu psa z epilepsją

Kiedy pies ma napady, szukasz wyjaśnienia: dlaczego mózg „odpala” w złym momencie i czy da się mu pomóc czymś więcej niż lekami. W tym tekście wyjaśniam, czym są glutaminian i GABA, jak ich równowaga wiąże się z napadami oraz co o diecie, suplementach i stylu życia wiadomo z badań, a czego nadal nie wiemy.

Czym są glutaminian i GABA?

Mózg psa działa dzięki stałej „rozmowie” miliardów neuronów. Dwie najważniejsze role grają w niej dwie substancje, nazywane neuroprzekaźnikami:

• Glutaminian to główny neuroprzekaźnik pobudzający. Odpowiada za szybkie przekazywanie sygnałów, uczenie się i zapamiętywanie.
• GABA (kwas gamma-aminomasłowy) to główny neuroprzekaźnik hamujący. „Przyhamowuje” neurony, dzięki czemu mózg nie wpada w nadmierną aktywność.

Dlaczego równowaga jest kluczowa?

Napad padaczkowy to nagłe, nadmierne i zsynchronizowane wyładowanie grup neuronów. Jednym z mechanizmów, o których mówi się w badaniach nad padaczką, jest zachwianie równowagi między pobudzeniem a hamowaniem: za dużo pobudzenia, za mało hamowania albo oba naraz.

To obraz uproszczony. Epilepsja idiopatyczna, czyli taka, w której nie ma wykrywalnej przyczyny w mózgu, ma podłoże w dużej mierze genetyczne, a u części psów napady wywołują inne choroby (np. guz mózgu, zaburzenia metaboliczne, zatrucia). Równowaga glutaminian–GABA pomaga zrozumieć, jak działają leki i dlaczego pewne czynniki mogą sprzyjać napadom. Nie jest jednak „pokrętłem”, którym opiekun może sam wszystko wyregulować.

Dlaczego dieta ma znaczenie dla mózgu psa z padaczką?

Mózg zużywa dużo energii i zależy od tego, co dociera do niego z krwią: glukozy, aminokwasów, tłuszczów, witamin i minerałów. Dieta wpływa też na wagę, wątrobę, jelita i poziom cukru we krwi, a każdy z tych elementów ma znaczenie dla psa z epilepsją i dla bezpieczeństwa leczenia.

Trzeba jednak uczciwie rozdzielić dwie rzeczy:

• Co ma sens i jest bezpieczne: stała, dobrze zbilansowana dieta, regularne pory posiłków, brak toksycznych dodatków.
• Co jest hipotezą lub ma słabe poparcie w badaniach: że konkretna zmiana składu karmy lub suplement „zrównoważą chemię mózgu” i zmniejszą liczbę napadów.

W dalszej części oddzielam jedno od drugiego.

Produkty zawierające glutaminian: czego unikać?

Glutaminian jest naturalnie obecny w wielu produktach: w mięsie, serach, pomidorach i drożdżach. Dodaje się go też do gotowych produktów jako wzmacniacz smaku (glutaminian sodu, MSG, E621).

Z praktycznego punktu widzenia rozsądnie jest trzymać psa z dala od tych produktów, ale z przyczyn, które są dobrze znane:

1. Kostki rosołowe, gotowe buliony i sosy. Zawierają dużo soli (nadmiar soli może wywołać drgawki), często cebulę i czosnek (toksyczne dla psów) oraz wzmacniacze smaku.
2. Wędliny, parówki i inne przetworzone mięso dla ludzi. Sól, konserwanty i przyprawy.
3. Karmy z długą listą aromatów i „wzmacniaczy smaku”. Lepsza jest krótka, czytelna lista składników.
4. Sery pleśniowe, zepsute lub spleśniałe jedzenie. Mogą zawierać mykotoksyny (np. roquefortynę C), które u psów wywołują drżenia i drgawki. To zagrożenie realne i dobrze udokumentowane.
5. Produkty z ksylitolem (niektóre gumy, słodycze, masła orzechowe). Ksylitol powoduje u psów gwałtowny spadek cukru, a w konsekwencji m.in. drgawki.

Pomidory, drożdże piwne czy dojrzewający ser w niewielkich ilościach nie są raczej problemem same w sobie, o ile pies dobrze je toleruje. Jeśli jednak widzisz, że napady pojawiają się po konkretnym jedzeniu, zapisz to w dzienniku napadów i pokaż weterynarzowi.

Jak wspierać GABA u psa?

Doustna GABA jako suplement słabo przenika z krwi do mózgu, więc nie jest rozsądnym sposobem na podniesienie jej poziomu. Zamiast tego często proponuje się składniki, które mają „wspierać” układ GABA. Poniżej zestawiam, co o nich wiadomo.

Dieta ketogeniczna i niskowęglowodanowa

U ludzi dieta ketogeniczna jest uznaną metodą leczenia części padaczek lekoopornych. U psów organizm inaczej wytwarza i wykorzystuje ciała ketonowe, a dowody dotyczą przede wszystkim diet wzbogaconych o MCT, o których pisałem wyżej. Nie ma dobrych dowodów, że ścisła dieta ketogeniczna lub niskowęglowodanowa zmniejsza napady u psów. Taka dieta, układana bez nadzoru, grozi niedoborami i zapaleniem trzustki. Jeśli rozważasz zmianę, zrób to razem z weterynarzem lub dietetykiem weterynaryjnym.

Styl życia a równowaga GABA–glutaminian

Stres, silne emocje i nieregularny tryb dnia to czynniki, które opiekunowie psów z epilepsją wskazują najczęściej jako sprzyjające napadom. Mechanizm nie jest do końca poznany, ale jest to też jedna z rzeczy, na które masz realny wpływ.

• Stałe pory leków i posiłków. To najważniejszy element. Pominięta lub spóźniona dawka może sprzyjać napadowi.
• Spokojna rutyna. Przewidywalny dzień, mało nagłych zmian i hałasu.
• Umiarkowany ruch. Regularne spacery pomagają, ale gwałtowne, długie wysiłki i bardzo ekscytujące zabawy mogą przebodźcować.
• Sen i odpoczynek. Pies powinien mieć spokojne miejsce, w którym nikt mu nie przeszkadza.
• Obserwacja. Zapisuj napady, pory dnia, to, co się wcześniej działo, i to, co pies jadł. Wzorce często widać dopiero po kilku tygodniach.

Przykładowy plan dnia

To tylko propozycja do dopasowania razem z weterynarzem, nie schemat leczenia.

Najczęstsze błędy opiekunów

• Zbyt intensywne spacery i zabawy, które kończą się przebodźcowaniem.
• Częste zmiany karmy. Każda zmiana to dodatkowy czynnik, którego wpływu nie da się ocenić.
• Ludzkie przysmaki z solą, cebulą, czosnkiem lub ksylitolem.
• Kilka suplementów naraz. Nie wiadomo, co działa, a co szkodzi.
• Nieregularne podawanie leków. Wahania poziomu leku mogą sprzyjać napadom.
• Samodzielne odstawianie lub zmniejszanie leków po „poprawie na diecie”.

Najczęściej zadawane pytania

Czy dieta może zmniejszyć liczbę napadów?

U części psów tak, ale dobrych dowodów jest niewiele. Najlepiej zbadana jest dieta wzbogacona o tłuszcze MCT, która w badaniu z 2020 roku zmniejszyła częstość napadów u części psów leczonych lekami. Dieta nie zastępuje jednak leczenia.

Czy mogę podać psu GABA jako suplement?

Doustna GABA słabo przenika do mózgu, więc nie jest to dobrze uzasadniony sposób. Jeśli rozważasz jakikolwiek suplement, zapytaj najpierw weterynarza.

Czy glutaminian w karmie szkodzi psu z epilepsją?

Nie ma badań na psach, które by to potwierdzały. Mimo to warto unikać przetworzonej żywności z wzmacniaczami smaku, bo zawiera sól i dodatki szkodliwe z innych powodów.

Czy stres może wywołać napad?

Opiekunowie najczęściej wskazują stres i podekscytowanie jako czynniki sprzyjające napadom. Dlatego warto dbać o spokojną rutynę i obserwować, co poprzedza napady.

Czy sen ma znaczenie?

Spokojny odpoczynek i stały rytm dnia są korzystne dla każdego psa, a przy epilepsji szczególnie. Nie ma jednak badań, które mówiłyby, o ile dokładnie sen zmniejsza napady.

Kiedy jechać do weterynarza?

Natychmiast, gdy napad trwa dłużej niż 5 minut, gdy napady następują jeden po drugim bez powrotu psa do przytomności, gdy pies ma trudności z oddychaniem albo nie wraca do normy po napadzie. Przy każdej zmianie w częstości lub wyglądzie napadów skonsultuj się z lekarzem.

Podsumowanie

Równowaga glutaminianu i GABA pomaga zrozumieć, jak działają leki i co może sprzyjać napadom, ale nie jest przełącznikiem, który opiekun ustawi dietą. Najpewniejsze działania to regularne podawanie leków, spokojna rutyna, dobra dieta bez toksycznych dodatków i obserwacja. Suplementy i zmiany diety traktuj jako dodatek do leczenia, wprowadzaj je pojedynczo i zawsze po rozmowie z weterynarzem.

Pies z padaczką nie potrzebuje idealnego opiekuna. Potrzebuje świadomego, spokojnego i obecnego. Ty też zasługujesz na wsparcie, o czym piszę w tekście Jak żyć z psem z epilepsją: wsparcie opiekuna.

Źródła

Badania na psach

• Berk B.A., Law T.H., Packer R.M.A. i wsp. (2020). A multicenter randomized controlled trial of medium-chain triglyceride dietary supplementation on epilepsy in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine, 34(3), 1248–1259. PubMed
• Matthews H., Granger N., Wood J., Skelly B. (2012). Effects of essential fatty acid supplementation in dogs with idiopathic epilepsy: a clinical trial. The Veterinary Journal, 191(3), 396–398.
• Royal Veterinary College (2020), badanie ankietowe nad czynnikami wyzwalającymi i przewidywaniem napadów u psów z epilepsją idiopatyczną. Veterinary Record. PubMed

Neurochemia padaczki (dalsze czytanie)

• Dogs as a Natural Animal Model of Epilepsy. Frontiers in Veterinary Science, 2022. Frontiers
• Influence of glutamate and GABA transport on brain excitatory/inhibitory balance. PubMed
• GABAergic Mechanisms in Epilepsy. Epilepsia. Ovid
• Glutamate and the Role of Glutamate Receptors in Epilepsy. Biomedicines, 2023. MDPI
• Brain concentrations of glutamate and GABA in human epilepsy: A review. PubMed

Przeczytaj także

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza weterynarii. Decyzje o leczeniu, diecie i suplementach podejmuj razem ze swoim weterynarzem. Nie zmieniaj dawek leków przeciwpadaczkowych bez jego zalecenia.